İletişim Nedir Psikolojide? Felsefi Bir Bakış Açısı
Bir sabah uyandığınızda, aynaya bakıp “Ben kimim?” sorusunu sorar mısınız? Belki bir an için durur, kendinizi sorgularsınız. Felsefi bir sorudur bu; ontolojik bir soru. Ben kimim? Ama daha derin bir soru da vardır: “Benim kim olduğumu anlamama nasıl yardımcı oluyor? Beni başkalarına tanıtan iletişim, kimliğimi nasıl şekillendiriyor?” İşte bu sorular, iletişimi ve onu anlamaya yönelik psikolojik ve felsefi incelemelerin kapısını aralar.
İletişim, insan deneyiminin en temel parçalarından biri olmasına rağmen, onu gerçekten ne kadar derinlemesine anlayabiliyoruz? Başkalarıyla iletişim kurarak kendimizi nasıl tanımlarız, düşüncelerimizi, duygularımızı ve kimliğimizi nasıl iletiriz? Psikolojinin ve felsefenin kesişiminde yer alan iletişim, sadece bir dilsel alışverişten daha fazlasıdır; etik, epistemoloji ve ontoloji gibi felsefi perspektiflerin ışığında daha derin anlamlar barındırır.
Bu yazıda, iletişimi psikolojik bir fenomen olarak felsefi bir bakış açısıyla inceleyeceğiz. İletişimin ontolojik, epistemolojik ve etik boyutlarını tartışarak, onu sadece bir bilgi iletimi aracı olmanın ötesine taşıyacağız.
İletişim ve Ontoloji: Varoluş ve İletişim Arasındaki Bağ
Ontoloji, varlık ve varoluşun doğasını sorgulayan bir felsefi disiplindir. İletişimi ontolojik bir perspektiften incelediğimizde, aslında iletişimin varlıkla, kimlik oluşumu ve insanın dünyadaki yerini anlamasıyla nasıl bağlantılı olduğunu anlamaya çalışırız. İnsanlar yalnızca dil aracılığıyla değil, aynı zamanda beden dili, yüz ifadeleri ve diğer sembolik ifadelerle de iletişim kurarlar. Peki, bu iletişim biçimleri kimliğimizi ve varoluşumuzu nasıl şekillendirir?
İletişim, ontolojik bir bakış açısıyla, bireylerin kimliklerini diğerleriyle paylaşmaları ve diğerlerinin kimliklerini anlamaları sürecidir. Bu bağlamda, dilsel ifade sadece düşünceleri aktarmakla kalmaz, aynı zamanda varlıkları ve kimlikleri yeniden inşa eder. Heidegger, insan varlığını “Dasein” olarak tanımlarken, insanın dünyadaki varlık deneyimini temel alır. O, “varlık” kavramını, her şeyin anlamını dil yoluyla ve diğer insanlarla olan ilişkiler aracılığıyla keşfettiğimizi savunur. Başkalarıyla iletişim kurarken, kimliğimizi ve varlığımızı inşa ederiz; diğerleri bizi “görür” ve biz de başkalarını “görürüz”.
Örneğin, sosyal medyanın yükselmesiyle, insanlar kendilerini sanal dünyada var ederken, sadece kendi düşüncelerini değil, kimliklerini de inşa etmektedir. Her paylaşım, her yorum, her beğeni bir kimlik inşasıdır ve ontolojik bir varoluşun sürekli yeniden şekillendiği bir süreçtir.
İletişim ve Epistemoloji: Bilgi ve Gerçeklik Arasındaki İletişim
Epistemoloji, bilginin doğası, kaynağı ve doğruluğu ile ilgilenen bir felsefi alandır. Psikolojide iletişimi epistemolojik bir bakış açısıyla ele aldığımızda, bilgi aktarımı ve insanların dünyayı nasıl bildikleri, gerçekliği nasıl algıladıkları konusu ön plana çıkar. İletişim, sadece düşüncelerin ve duyguların aktarılması değil, aynı zamanda bilgi inşasının ve anlam arayışının temel aracıdır.
Bilgi ve iletişim arasındaki ilişkiyi ele alırken, özellikle Jürgen Habermas’ın “İletişimsel Eylem” teorisi önemli bir yere sahiptir. Habermas’a göre, iletişim, ortak bir anlam alanı yaratmanın ve toplumsal doğrulara ulaşmanın yoludur. İnsanlar, dil aracılığıyla birbirlerine bilgi aktarırken, aynı zamanda toplumsal bir bağ kurar ve anlam üretir. Habermas’ın bu teorisi, epistemolojik olarak iletişimi, sadece bireysel bir bilgi paylaşımı değil, toplumsal bir bağ ve ortak bir gerçeklik inşası olarak tanımlar.
Ancak burada bir soru ortaya çıkar: İletişim yalnızca bilgi paylaşımı mıdır, yoksa gerçeklik de burada şekillenir? Bu soruya verdikleri yanıtlara göre filozoflar farklı görüşler sunmuşlardır. Michel Foucault’nun iktidar ve bilgi ilişkisi üzerine yaptığı tartışmalar, bilgi ve iletişimin toplumsal gücü nasıl şekillendirdiğini gözler önüne serer. Foucault’ya göre, dil ve iletişim, güç ilişkilerinin bir aracı haline gelir. Bu, epistemolojinin toplumsal bir boyut kazandığını ve bilgi üretiminin toplumsal yapıların ve güç ilişkilerinin etkisi altında şekillendiğini gösterir.
Günümüzde, medya ve dijital platformlar bu epistemolojik etkileşimi daha karmaşık hale getirmiştir. “Gerçek” ve “doğru” bilgi arasındaki sınır giderek daha belirsizleşiyor. Kimlikler, filtreli gerçekliklerle inşa ediliyor; bu da iletişimin epistemolojik doğasını yeniden sorgulamamıza yol açıyor.
İletişim ve Etik: Doğru, Yanlış ve Sorumluluk
Etik, ahlaki değerler ve doğru-yanlış anlayışı ile ilgilidir. İletişimi etik bir perspektiften ele aldığımızda, doğru ve yanlış arasındaki sınırlar, sorumluluklar ve iletişimin insan üzerindeki etkisi gibi meseleler ön plana çıkar. İletişim, bir bilgi aktarımı değil, aynı zamanda bir ahlaki yükümlülüktür. İnsanlar başkalarıyla iletişim kurarken, bir tür sorumluluk taşırlar. Bu sorumluluk, bilginin doğru ve etik bir şekilde aktarılmasını içerir.
Etik ikilemler, iletişimin felsefi boyutunda önemli bir yer tutar. Örneğin, manipülasyon ve yanıltma, etik açıdan problemli bir iletişim biçimi olarak görülür. Bireylerin başkalarına bilgi verirken doğruluk, şeffaflık ve güven ilkelerine sadık kalmaları beklenir. Bununla birlikte, toplumsal bağlamda etik iletişim, bazen kişisel çıkarlar veya toplumsal normlarla çelişebilir. Günümüzde, özellikle politikada ve medyada, etik dışı iletişim şekilleri sıkça tartışılmaktadır. Bu durum, iletişimin ahlaki ve etik sorumluluklarını yeniden düşünmemize neden olur.
Felsefi bir bakış açısıyla, etik iletişimde sorumluluk sadece bilgiyi iletmekle kalmaz, aynı zamanda alıcıya zarar vermemek, manipüle etmemek ve doğruyu söylemekle de ilgilidir. Bu, özellikle dijital dünyada, algoritmaların insanları nasıl yönlendirdiği ve manipüle ettiği düşünüldüğünde, büyük bir önem taşır.
Sonuç: İletişimin Derin Sorgulaması
İletişim, psikolojide yalnızca bir bilgi aktarımı değil, aynı zamanda kimliklerin, varoluşların, gerçekliklerin ve etik sorumlulukların şekillendiği bir süreçtir. Felsefi açıdan, iletişimin ontolojik, epistemolojik ve etik boyutları, onun insan yaşamındaki derin etkilerini anlamamıza olanak tanır. İletişim, sadece dilsel bir etkileşim değil, insanın kendisini ve başkalarını nasıl anladığının, dünyayı nasıl algıladığının bir yansımasıdır.
Peki, bu derin etkileşimler içinde bizler nasıl iletişim kuruyoruz? Kendi kimliğimizi, düşüncelerimizi ve duygularımızı ne ölçüde etik bir şekilde iletiyoruz? İletişim, bir toplumda nasıl bir anlam taşır ve biz iletişimi nasıl kullanıyoruz? Bu sorular, bizi hem bireysel hem de toplumsal bir düzeyde derinlemesine düşünmeye davet eder.